Joanna Chmielewska • Hazard

Hazard
Autor: Joanna Chmielewska 

Wydawnictwo: Vers, 1997
Okładka: miękka
Stan: dobry
Uwagi: brak

O książce

„Hazard” to jedna z tych książek Chmielewskiej, przy których czytelnik wychowany na jej kryminałach ma przez chwilę wrażenie, że trafił do zupełnie innej szuflady – po czym po kilku stronach odkrywa, że ton, rytm i ironia są aż nadto znajome. Autorka nie pisze tu żadnego podręcznika „jak wygrać z kasynem”, tylko kronikę własnej fascynacji grą, z całym bagażem złudzeń, drobnych triumfów i wielkich klęsk. To osobista topografia kasyn, automatów i rulet, ale opisana ołówkiem humorysty, a nie moralisty – Chmielewska nie tłumaczy się, raczej z pewną bezczelnością pokazuje, jak bardzo gra potrafi wciągnąć inteligentnego człowieka, który doskonale wie, że „matematyka i tak wygra”.

Najciekawsze jest tu spojrzenie na hazard jako na laboratorium ludzkich charakterów. Autorka z upodobaniem przygląda się typom bywalców: tym od „żelaznych systemów”, odwiecznym „już prawie wyszłam na swoje”, naiwnym debiutantom i starym wyjadaczom, którzy przegrali pół życia, ale wciąż mówią o „chwilowej złej passie”. Jej obserwacje działają lepiej niż jakakolwiek moralizatorska publicystyka: zamiast wykładać „mechanizmy uzależnienia”, Chmielewska po prostu pokazuje ludzi przy stolikach i automatach, a czytelnik sam widzi groteskę i tragikomiczny wymiar tego świata. Jest w tym również delikatne autoironiczne rozliczenie – autorka bez wstydu odsłania własną wiarę w szczęśliwe serie, przesądy i nieracjonalne nadzieje, które zna każdy, kto choć raz „poszedł tylko spróbować”.

To książka pozbawiona trupów i śledztw, a zarazem bardzo „chmielewska” w rytmie dialogów, ciętej frazie i zamiłowaniu do obserwacji obyczajowych. Można ją czytać jako dopisek na marginesie jej powieści – odsłania prywatną pasję, która w tle pobrzmiewa w niektórych fabułach kryminalnych. Dla kogoś szukającego klasycznego „kto zabił?” będzie to lektura dezorientująca, za to dla czytelnika ciekawskiego źródeł pisarskiej wyobraźni – interesująca próbka tego, jak z pozoru marginalne hobby staje się materiałem literackim. To drobna, szczupła objętościowo książeczka, ale dobrze pokazuje, że Chmielewska była równie sprawna w notatniku reporterskim, co w konstrukcji intrygi.