„Trylogia włoska” Cypriana Kamila Norwida to cykl trzech poematów prozatorsko-lirycznych: Stygmat, Ad leones! i Tajemnica lorda Singelworth, powstałych w latach czterdziestych XIX wieku. Utwory te stanowią świadectwo włoskiego okresu w twórczości poety, a zarazem jego duchowych i artystycznych poszukiwań – między antykiem a chrześcijaństwem, między estetyką a moralnością.
Norwid ukazuje w nich świat południowej Europy jako przestrzeń zetknięcia piękna i tragedii, sztuki i wiary, w której artysta zostaje zmuszony do konfrontacji z własnym sumieniem. Stygmat to refleksja nad cierpieniem i piętnem duchowym, Ad leones! przedstawia dramat młodego artysty w Rzymie u progu prześladowań chrześcijan, a Tajemnica lorda Singelworth przenosi Norwidowską ironię i moralny niepokój w bardziej współczesne, niemal nowelowe realia. Wspólnym motywem jest konflikt między światem materii i ducha – napięcie, które dla Norwida było osią jego filozofii sztuki i życia.
Cykl ten, choć niedoceniony w chwili powstania, stanowi klucz do zrozumienia poetyckiego języka Norwida – hermetycznego, a jednocześnie precyzyjnego. Autor, łącząc klasyczną dyscyplinę formy z romantycznym niepokojem, tworzy utwory o głębokiej warstwie symbolicznej, które wyprzedzają modernizm i prefigurują późniejsze europejskie eksperymenty z formą poematu prozą. „Trylogia włoska” to przykład Norwidowskiego „poetyzowania myśli” – próby uczynienia z poezji narzędzia poznania etycznego, a nie tylko estetycznego.
