Gustav Meyrink - Golem

Golem 
Autor: Gustav Meyrink 

Wydawnictwo: Signum, 1992
Okładka: miękka 
Stan: dobry
Uwagi: brak

O książce

„Golem” Gustava Meyrinka to jedna z najbardziej osobliwych powieści europejskiego modernizmu, łącząca atmosferę grozy, okultystyczne wizje i filozoficzne rozważania o granicach ludzkiego poznania. Książka ukazała się w 1915 roku, błyskawicznie zdobywając ogromną popularność – w samym roku wydania sprzedano ponad dwieście tysięcy egzemplarzy. Dla czytelników ówczesnej Europy Środkowej była czymś więcej niż literaturą: otwierała bramy do świata żydowskiej kabały, mistyki i symboliki, wplatając te elementy w labirynt praskiego getta.

Akcja prowadzona jest w sposób oniryczny, momentami halucynacyjny. Narrator, wplątany w cudzy los poprzez tajemniczą zamianę kapelusza, przeżywa życie Athanasiusa Pernatha – jubiler­-mistyka z Pragi. Pamięć, sen i rzeczywistość przenikają się tu tak mocno, że czytelnik nie ma pewności, co jest świadectwem doświadczenia, a co projekcją zbiorowej wyobraźni. Golem, choć tytułowy, nie występuje wprost jako postać z krwi i kości – jest raczej cieniem, widmem snującym się po zaułkach, symbolem całej społeczności naznaczonej cierpieniem i tęsknotą za odkupieniem. W tej formule Meyrink odbiega od popularnych wówczas ujęć grozy, czyniąc z legendy o glinianym olbrzymie nie opowieść przygodową, ale metafizyczną przypowieść o granicach świadomości.

Na tle literatury przełomu wieków „Golem” wyróżnia się także stylem: groteska i ironia mieszają się z ezoterycznym patosem, satyra na mieszczaństwo z mrocznymi wizjami kabalistycznych rytuałów. Wpływ tej powieści okazał się trwały – od ekspresjonistycznej adaptacji filmowej Paula Wegenera w 1920 roku po liczne wzmianki w historii „weird fiction”. Lovecraft widział w niej wzorcowy przykład literatury grozy osadzonej w realiach folkloru. W Polsce Meyrink pozostaje autorem niszowym, ale „Golem” – w przekładach od okresu międzywojennego po edycje lat 90. – zachował status powieści kultowej, czytanej zarówno jako fantasmagoria literacka, jak i filozoficzna parabola o cenie, jaką płaci się za pragnienie poznania.