Niewola i dola Adama Poremby
Autor: Marian Pankowski
Wydawnictwo: Ha!art
Okładka: miękka
Stan; dobry plus
Uwagi: format kieszonkowy
O książce
„Niewola i dola Adama Poremby” to powieść, w której Marian Pankowski mierzy się z tematami dobrze znanymi polskiej literaturze – wojną, emigracją, zdradą i powrotem – ale czyni to w sposób odległy od martyrologicznego patosu. Jego Adam Poremba, rzeźbiarz z prowincji, jest bohaterem na miarę epoki, w której prywatne dramaty nakładają się na historyczne zawieruchy. Niewola rosyjska, utrata warsztatu i rodziny, emigracyjny trud w Ameryce – to nie tyle etapy heroicznej biografii, ile kolejne odsłony „doli” człowieka, który nigdy nie odzyskuje pełni dawnego życia.
Narracja ma charakter gawędziarski, miejscami przypominający rodzinne podania, w których ironia łagodzi tragizm. Struktura fabuły jest szczątkowa – ważniejsze od wydarzeń są emocje i napięcia: tęsknota za domem, poczucie zdrady, chęć odkupienia. Pankowski portretuje prowincję nie jako sielankę, lecz jako przestrzeń napięć społecznych, w której zdrada może być równie bolesna jak wojna. Co istotne, proza ta nie unika hollywoodzkich schematów (powrót, konfrontacja, nowy początek), ale rozbraja je ironią i intymnym tonem.
Wydanie Ha!art z 2009 roku ma charakter niemal testamentowy – to powrót pisarza do sanockich korzeni, publikacja zadedykowana lokalnemu poecie Januszowi Szuberowi. Dziś książka pozostaje raczej kameralnym ogniwem w dorobku Pankowskiego, ale dobrze pokazuje, jak autor potrafił łączyć autobiograficzne doświadczenie z literacką stylizacją, a historię wielką – z małą.