Surrealizm
Autor: Krystyna Janicka
Wydawnictwo: WAiF, 1985
Okładka: twarda
Stan: dobry plus
Uwagi: brak
O książce
Książka Krystyny Janickiej „Surrealizm” to rzadki przykład polskiej monografii, która potrafi połączyć rzetelność badawczą z pasją i wyobraźnią. Autorka – historyczka sztuki i świadek epoki – nie pisze tu jak akademik zza katedry, lecz jak przewodniczka po świecie, gdzie granice snu i rzeczywistości stają się płynne. W czasach, gdy o Bretońskim manifeście mówiono półgłosem, Janicka odważyła się przypomnieć, że surrealizm był nie tylko stylem, ale ruchem duchowym – buntem przeciwko każdej formie zniewolenia, także tej intelektualnej.
Pierwsza część książki rekonstruuje narodziny surrealizmu z dadaistycznego chaosu, prowadząc czytelnika od paryskich kawiarni po manifesty Bretona. Janicka nie poprzestaje na opisie: tropi logikę snu, analizuje gest twórczy i pokazuje, jak Freud i Marx spotykają się w obrazach Dalíego, Ernsta i Magritte’a. Środkowe rozdziały to podręcznik wyobraźni – autorka tłumaczy, jak działa automatyczne pisanie, kolaż czy frotaż, i dlaczego surrealizm nie jest ucieczką od świata, lecz próbą jego pełniejszego poznania.
Najciekawsza jest jednak część poświęcona polskiemu kontekstowi. Janicka pokazuje, że surrealizm w Polsce nie był importem z Paryża, lecz organicznie wyrastał z twórczości Schulza, Kantora, Hasiora czy Beksińskiego – artystów, którzy marzyli w cieniu politycznych ograniczeń. Jej interpretacje są celne i zaskakująco aktualne: Schulz jawi się jako „malarski Freud”, a Beksiński – jako samotny kontynuator snu Bretona. Mimo naukowego charakteru książka ma literacki rytm i jasność, której często brakuje pracom o awangardzie.
„Surrealizm” Janickiej to nie tylko kompendium o jednym z najważniejszych ruchów XX wieku, ale też świadectwo odwagi intelektualnej. W realiach PRL książka ta była formą oporu – przypomnieniem, że wolność zaczyna się w wyobraźni.
Polecamy
