Szachowisko
Autor: Henry Kuttner
Wydawnictwo: Arax, 1990
Okładka: miękka
Stan: dobry
Uwagi: nieznaczne otarcia okładki
O książce
„Szachowisko” Henry’ego Kutnera (współtworzone z C.L. Moore pod wspólnym pseudonimem Lewis Padgett) to dzieło osobliwe, wręcz wyprzedzające swój czas. Opublikowana w 1946 roku nowela powstała w realiach, kiedy science fiction była jeszcze zdominowana przez heroiczne space opery i proste wizje przyszłości. Tymczasem tutaj mamy historię, która wygląda jak zwiastun literatury z lat 60. – paranoicznej, kwestionującej rzeczywistość, igrającej z pojęciem normalności.
Kuttner i Moore wzięli motyw wojny i przenieśli go z pola bitwy na teren ludzkiej psychiki. Falangiści, nowa europejska siła polityczna, prowadzą walkę nie tylko militarną, ale przede wszystkim mentalną – infekując umysły przeciwników równaniami, które podważają ich zdolność postrzegania. To wizja wprost genialna: matematyka staje się bronią masowego rażenia, a świadomość – najważniejszym frontem.
Sercem opowieści jest Eli Wood, szachowy ekscentryk zajmujący się „fairy chess”, wariantami gry wymykającymi się klasycznym regułom. W jego figurach i ruchach odzwierciedla się cała logika utworu: rzeczywistość staje się planszą, na której tradycyjne strategie zawodzą, a chaos rządzi równie mocno jak rozum. To metafora wojenna, ale też filozoficzna – w gruncie rzeczy chodzi tu o pytanie, jak radzić sobie ze światem, który wymyka się ludzkiemu pojmowaniu.
Można widzieć w „Szachowisku” prefigurację późniejszych obsesji Philipa K. Dicka: halucynacji, pękającej rzeczywistości, niepewności co do tego, czy to, co widzimy, istnieje naprawdę. Jednocześnie Kuttner i Moore zachowują dyscyplinę narracyjną – zamiast popłynąć w psychodelię, osadzają całość w strukturze thrillera polityczno-szpiegowskiego. To sprawia, że książka jest zarazem eksperymentalna i bardzo czytelna.