William Faulkner - Zaścianek | Nobel 1949

Zaścianek
Autor: William Faulkner

Wydawnictwo: Czytelnik, 1981
Okładka: miękka z obwolutą
Stan: dobry plus
Uwagi: brak

O książce

Faulkner w „Zaścianku” nie tyle opisuje rodzinę Compsonów, co ją rozszczepia na cztery głosy, które nie potrafią już mówić jednym językiem. Z pozoru to powieść o upadku arystokracji Południa, w istocie jednak kronika rozpadu świadomości – rodzinnej, społecznej, egzystencjalnej. Narracja nie prowadzi, lecz wiruje. Czas nie płynie – zapętla się. Dzieciństwo, hańba, śmierć i pragnienie czystości sklejają się w monologach, które przypominają senne majaki ludzi, dla których przeszłość jest jedyną formą teraźniejszości. W tej nielinearnej konstrukcji czytelnik staje się archeologiem świadomości, odkopującym sens wśród fragmentów myśli, zapachów i dźwięków.

Faulkner nie daje tu wytchnienia. Pisze jak człowiek, który wie, że każde zdanie może się rozsypać pod własnym ciężarem. Jego język bywa poszarpany, pozbawiony interpunkcji, rytmiczny jak modlitwa kogoś, kto dawno utracił wiarę. To nie styl, lecz stan umysłu – gorączkowy i niepokojący. Z czterech narratorów tylko Dilsey, czarnoskóra służąca, zachowuje coś w rodzaju moralnego centrum; reszta tonie w obsesjach i resentymentach. Quentin żyje w metafizycznym stuporze, Benjy słyszy świat jak lament, Jason widzi wszystko w kategoriach straty i zysku. A Caddy – nieobecna, a przecież wszechobecna – pozostaje figurą utraconego ładu, echo kobiecej wolności, której nikt w tym świecie nie potrafi unieść.

W polskim przekładzie tytuł „Zaścianek” brzmi niemal ironicznie, bo nie ma tu nic sielankowego. To raczej rozpad dworku jako mitu: Południe po wojnie domowej traci swój język, swoją wiarę, swoje złudzenia. Faulkner buduje z tego ruinę, ale ruinę o monumentalnym pięknie. Właśnie dlatego książka ta – pozornie nieprzystępna – należy do kanonu: to literacki eksperyment, który wciąż oddziałuje na współczesnych. Kto ją przeczyta uważnie, ten zobaczy w niej nie tylko dramat rodziny Compsonów, ale też proroctwo świata, w którym wszystko, co dawne, obraca się w echo i pył.