Stara baśń
Autor: Józef Ignacy Kraszewski
Wydawnictwo: LSW 1975
Okładka: twarda
Stan: dobry
Uwagi: brak
O książce
„Stara baśń” Józefa Ignacego Kraszewskiego to książka, która udaje się tam, gdzie historiografia rozkłada ręce – w mrok czasu, zanim Polska stała się państwem. Kraszewski nie rekonstruuje faktów, lecz buduje mit założycielski, w którym legenda i historia stapiają się w jedną narrację o początku wspólnoty. Popiel, Piastun, Ziemowit i Dziwa nie są postaciami z kronik, lecz symbolicznymi figurami ludzkich archetypów: tyrana, buntownika, dziedzica i kobiety pośredniczącej między światem ludzi i bogów. Autor korzysta z konwencji eposu, ale nadaje jej ton bliski powieści realistycznej – pełnej codziennych gestów, obrzędów i emocji, które sprawiają, że Słowiańszczyzna przestaje być mglistym snem, a staje się żywym światem.
Kraszewski tworzył „Starą baśń” w czasie zaborów, więc jej tło mitologiczne ma wymiar polityczny. To powieść o narodzinach wolności i sprawiedliwości, napisana z wiarą w to, że wspólnota może wyrosnąć z oporu wobec tyranii. Jego Słowianie nie są dzikusami, lecz ludźmi kierującymi się rozumem, honorem i potrzebą ładu. Nawet jeśli autor ulegał dziewiętnastowiecznemu romantyzowaniu przeszłości, robił to z erudycją i świadomością misji: stworzyć polski mit pierwotny, konkurujący z greckimi czy nordyckimi sagami.
Choć język Kraszewskiego miejscami trąci archaizmem, rytm narracji i obrazowość pozostają imponujące. Opisy obrzędów, bitew i natury mają niemal malarską siłę, a pod nimi pobrzmiewa nuta tęsknoty za czasem, gdy świat był jeszcze niepodzielony między sacrum i profanum. „Stara baśń” to nie tylko powieść historyczna – to archeologiczna wyprawa w głąb wyobraźni narodowej, z której wyrosła późniejsza polska literatura historyczna i fantastyczna.