Dzieje Wawelu
Autor: Stanisław Windakiewicz
Wydawnictwo: Wydawnictwo Wawelskie 1991, reprint wydania z 1925 roku
Okładka: miękka
Stan: dobry
Uwagi: brak
O książce
„Dzieje Wawelu” Windakiewicza to książka napisana w momencie niezwykle znamiennym: zaledwie kilka lat po odzyskaniu niepodległości, kiedy Wawel dopiero wychodził z roli austriackiej koszarowej „twierdzy” i na nowo był oswajany jako serce państwa. To nie jest sucha monografia zabytku, lecz narracja, w której zamek i katedra stają się osią polskich dziejów – od półmitycznych początków, przez wieki „świetności”, aż po długie, nieco wstydliwe stulecia zaniedbania. Układ chronologiczny, od „Legendy” po „Kalendarz wawelski”, zdradza ambicję: zbudować coś w rodzaju świeckiej liturgii narodowego sanktuarium.
Windakiewicz pisze jeszcze językiem klasycznej historiografii międzywojennej: z pewną swadą, skłonnością do syntetycznych sądów i wyrazistych etykiet („wiek świetności”, „wiek opuszczenia”), które dzisiejszemu badaczowi mogą wydać się zbyt uogólniające, ale zwykłemu czytelnikowi ułatwiają uchwycenie rytmu dziejów. Widać tu typowe dla epoki połączenie erudycji z programem wychowawczym – Wawel ma być lekcją historii i zarazem lekcją obywatelskiej dumy. Ilustracje nie służą „ładności”, tylko argumentacji: pokazują, że to, o czym autor pisze w tonie niemal kronikarskim, naprawdę istnieje w kamieniu, murze, detalu.
Współcześnie lektura tej książki ma podwójny urok. Z jednej strony jest to nadal użyteczna, klarowna synteza, która dla kogoś zaczynającego przygodę z historią Wawelu stanowi solidny szkielet chronologiczny i topograficzny. Z drugiej – to dokument samej świadomości historycznej II Rzeczypospolitej: jak w latach 20. patrzono na zamek, jak opowiadano sobie przeszłość, co uznawano za „wiek świetności”, a co za „upadek”. Nowsze opracowania skorygują daty, dopowiedzą ustalenia archeologów, odbrązowią kilka legend, ale nie zastąpią tej dawnej, jednocześnie uczonej i retorycznej próby zrobienia z Wawelu nie tylko zabytku, lecz centralnej sceny całej polskiej historii.
Polecamy
