Hitler. Człowiek i monstrum
Autor: Michael Kerrigan
Wydawnictwo: Bellona, 2019
Okładka: twarda
Stan: dobry plus
Uwagi: brak
O książce:
Biografie Hitlera zwykle toną w nadmiarze słów, jakby autorzy bali się pozostawić choćby milimetr pustej przestrzeni. Michael Kerrigan wybiera inną drogę: pokazuje historię poprzez obrazy, które działają szybciej niż komentarz. Ponad trzysta fotografii, plakatów i dokumentów tworzy coś w rodzaju zimnej galerii XX wieku, w której dojrzewanie przyszłego dyktatora splata się z rozpadem europejskiej nowoczesności. Ten wizualny montaż ma swoją siłę – konfrontuje czytelnika z twarzą epoki, w której frustracja społeczna, propaganda i polityczny teatr stworzyły grunt pod katastrofę.
Kerrigan nie rewiduje obrazu Hitlera znanego z klasycznych prac Iana Kershawa czy Shirera. Proponuje raczej skrótowy portret, ułożony tak, by pokazać kaskadowy charakter wydarzeń i emocjonalny krajobraz, na którym wyrosła III Rzesza. Najciekawiej wypadają fragmenty ukazujące Hitlera jako człowieka o drobnych obsesjach, dziwactwach i kompleksach – nie po to, by go „uczłowieczyć”, lecz by odsłonić, jak codzienność i maniery stały się narzędziem budowania kultu wodza. W tle przewijają się figury drugiego planu: Goebbels, Speer, Riefenstahl, których talenty propagandowe i organizacyjne przyczyniły się do stworzenia machiny masowego uwiedzenia.
Atut tej książki tkwi w sposobie pracy z ikonografią. Zestawienie zdjęć z komentarzem buduje napięcie: uśmiechnięte tłumy na zjazdach NSDAP, eleganckie sale Kancelarii Rzeszy, a potem surowe obrazy ruin, obozów, aktów zgonu. Taki kontrast przypomina, że totalitaryzm nie wziął się z mroku, lecz z atrakcyjnej obietnicy porządku i wielkości. Lektura Kerrigana bywa więc mniej „czytaniem” niż oglądaniem procesu oswajania przemocy. W czasach, gdy populistyczne gesty znów zdobywają aplauz, ta wizualna lekcja historii może okazać się bardziej otrzeźwiająca niż niejedna opasła monografia.
