Zbigniew Osiński - Teatr 13 Rzędów Opole 1959-1964

Teatr 13 Rzędów Opole 1959-1964
Autor: Zbigniew Osiński

Wydawnictwo: Galeria Sztuki Współczesnej w Opolu, 1997
Okładka: miekka z obwolutą
Stan: dobry plus
Uwagi: brak

O książce

Osiński w tej książce robi coś, czego zwykły czytelnik z reguły nie docenia, a badacz bez tego po prostu nie istnieje: z chaosu notatek, wycinków, dat i nazwisk rekonstruuje organizm teatralny, który istniał przez zaledwie kilka lat, a rozsadza całą powojenną historię polskiej sceny. Teatr „13 Rzędów” w jego ujęciu nie jest już legendą opowiadaną z pamięci, lecz precyzyjnie odtworzonym mechanizmem – z widocznymi śrubkami: kto wszedł, kto odszedł, kiedy zmienił się repertuar, skąd wzięto pieniądze na następną premierę i jak ciasna naprawdę była ta słynna sala w Opolu. Z biegiem stron widać, jak z prowincjonalnej scenki wyłania się laboratorium, a z „przedstawień” – eksperymenty na aktorze i widzu, które później nazwano „teatrem ubogim”.

Nie ma tu miejsca na mitotwórcze frazesy o „geniuszu Grotowskiego”; zamiast tego dostajemy kalendarz pracy. Premiery „Orfeusza”, „Kaina”, „Misterium Buffo”, „Dziadów”, „Kordiana” czy „Akropolis” pojawiają się nie jako kanon, lecz jako kolejne etapy pewnego procesu: zmiany stylu gry, gęstnienie relacji między zespołem a publicznością, przesuwanie akcentu z literatury na działanie sceniczne. Osiński – jak przystało na człowieka, który całe życie obcuje z archiwami – ufa dokumentom i pozwala, by to one mówiły za niego. Bibliografia recenzji, artykułów, notatek urzędniczych tworzy coś na kształt „sejsmografu epoki”: widać zarówno lokalne opolskie reperkusje, jak i stopniowe, nieco spóźnione odkrywanie Grotowskiego przez centrum.

Dla kogoś szukającego „czytadła” książka będzie zapewne zbyt sucha, za to dla teatrologa czy studenta – to narzędzie, bez którego trudno pisać cokolwiek sensownego o formacyjnych latach Teatru Laboratorium. W polskiej humanistyce mamy skłonność do wspomnień i esejów interpretacyjnych, a mało kto wykonuje rzemiosło dokumentacyjne do końca; Osiński robi właśnie to, z konsekwencją godną starego bibliotekarza, który wie, że bez dokładnej kartoteki nie ma później żadnej „wielkiej syntezy”. „Teatr 13 Rzędów Opole 1959–1964” jest więc nie tyle lekturą, ile narzędziem – ale bardzo precyzyjnym, na którym zbudowano dużą część późniejszych opowieści o Grotowskim i polskim teatrze eksperymentalnym.