Roman Wapiński - Roman Dmowski

Roman Dmowski
Autor: Roman Wapiński

Wydawnictwo: Lubelskie, 1988
Okładka: miekka z obwolutą
Stan: dobry
Uwagi: brak

O książce

Biografia Wapińskiego o Dmowskim jest jednym z tych tomów, które – niezależnie od sympatii politycznych czy antypatii – trzeba po prostu znać, jeśli chce się rozmawiać o polskiej myśli narodowej z przełomu XIX i XX wieku bez popadania w publicystyczne skróty. Autor nie pisze hagiografii ani aktu oskarżenia: próbuje zrekonstruować Dmowskiego jako polityka nowoczesnego formatu, zanurzonego w europejskiej „polityce siły”, a jednocześnie jako twórcę doktryny, która na dziesięciolecia naznaczyła polską prawicę. W tle przewija się pełna dynamika epoki: schyłek zaborów, rozrastająca się Narodowa Demokracja, debaty o kierunku niepodległości, później – już w II RP – zderzenie endecji z sanacją.

Najmocniejszą stroną książki jest umiejętność połączenia warsztatu historyka polityki z czytaniem Dmowskiego jako myśliciela. Wapiński nie zatrzymuje się na kalendarium: prowadzi czytelnika przez teksty programowe, publicystykę, listy, pokazując, jak ewoluowała wizja narodu, państwa i miejsca Polski w Europie. Przy tym sięga także do świadectw przeciwników i sojuszników Dmowskiego, co pozwala uchwycić go nie w postaci pomnikowej, lecz w ruchu – jako lidera obozu, który musiał ciągle negocjować między ideą a taktyką, między katolicyzmem a politycznym pragmatyzmem, między deklarowaną „realnością” a ideologicznym konstruktem narodu. Czytelnik dostaje więc nie tylko życiorys, ale i mapę sporów, jakie toczyły się wokół tego nazwiska.

Książka powstała u schyłku PRL, co w ciekawy sposób ją podwaja: to jednocześnie portret endecji i świadectwo tego, jak w latach 80. można było w Polsce pisać o nacjonalizmie, konserwatyzmie i niepodległości bez języka partyjnych rezolucji. Styl Wapińskiego jest klarowny, chłodny, a zarazem niepozbawiony dyskretnej ironii badacza, który wie, jak bardzo „narodowe racje” zmieniają się w zależności od optyki.