Allan Prior - FUHRER

FUHRER
Autor: Allan Prior

Wydawnictwo: Bellona, 2000
Okładka: twarda 
Stan: bardzo dobry
Uwagi: brak

O książce

„Führer” Allana Priora to jedna z tych powieści, które udają biografię, ale w istocie są długim, uporczywym eksperymentem myślowym: co się stanie, jeśli potraktujemy Hitlera jak „bohatera literackiego”, a nie wyłącznie figurę z podręcznika historii. Prior nie pisze „o nazizmie” w abstrakcji, tylko śledzi powolne, irytująco konsekwentne formowanie się człowieka, który później stanie się centrum katastrofy XX wieku. Zainteresowanie kieruje więc nie w stronę frontów, konferencji i map operacyjnych, lecz ku brudnym hostelom Wiednia, upokorzeniom, urazom, narcystycznym fantazjom – temu, z czego zwykle zostawia się co najwyżej przypis w biografiach. To nie jest sucha rekonstrukcja, ale rozległa próba zanurzenia czytelnika w głowie kogoś, w kim rośnie przekonanie o własnym posłannictwie.

Nieprzypadkowo książka jest tak obszerna – Prior pozwala, by idee, resentymenty i obsesje dojrzewały powoli, niemal leniwie. Zamiast prostych przyczyn i skutków dostajemy gęstą tkankę codzienności: mieszaninę głodu, urażonej dumy, pogardy dla „elit”, taniego mistycyzmu i politycznej frustracji Republiki Weimarskiej. Autor, jako doświadczony scenarzysta, świetnie czuje scenę: liczne dialogi, ujęcia „od środka”, kameralne sytuacje wypełniają luki tam, gdzie historyk zatrzymałby się przy suchej dacie. Hitler nie jest tu ani demonem z mitologii, ani wybielanym produktem „trudnego dzieciństwa” – raczej figurą, którą ogląda się pod lupą z nieprzyjemną świadomością, że jego urazy i wykrzywione marzenia wcale nie są tak odległe od współczesnych form politycznej histerii.

W polskim wydaniu w „Brunatnej serii” powieść zyskuje jeszcze jeden kontekst: zostaje ustawiona w szeregu książek próbujących zrozumieć, jak z pozornie zwyczajnych biografii wyrastają systemy totalitarne. Warto podkreślić, że „Führer” nie jest pozycją do weryfikowania faktów – od tego są poważne biografie Kershawa czy Festu – lecz literacką rekonstrukcją, która testuje granice empatii poznawczej: jak daleko można wejść w psychikę zbrodniarza, nie popadając w usprawiedliwienie. Dla czytelnika obytego z historią XX wieku książka będzie ciekawa jako przeciwstawienie klasycznym biografiom – bardziej scenariusz doświadczenia niż wykład. Dla kogoś szukającego wyłącznie „czytadła o Hitlerze” całość może się wydać zbyt skrupulatna, zbyt psychologiczna i za mało „sensacyjna” – i to jest jej zaleta.