Honorowa Porażka
Autor: Anton Gill
Wydawnictwo: Interart, 1996
Okładka: twarda
Stan: dobry
Uwagi: brak
O książce
„Honorowa porażka” to książka o ludziach, którzy znaleźli się wewnątrz bestii i usiłowali ją podgryzać od środka – zwykle bezskutecznie, czasem chaotycznie, często z moralnym bagażem, który nie pozwala zrobić z nich prostych świętych. Anton Gill interesuje się przede wszystkim tym, jak w ogóle rodzi się sprzeciw w społeczeństwie, które z jednej strony korzysta z „dobrobytu” nazistowskiego państwa, a z drugiej coraz wyraźniej widzi cenę płaconą cudzą krwią. To nie jest więc tylko kronika zamachu z 20 lipca i kilku głośnych nazwisk; to próba poskładania w całość setek większych i mniejszych aktów nieposłuszeństwa – od gabinetów generałów po mieszkania studentów, którzy drukują ulotki na kuchennym stole.
Gill ma tę zaletę, że nie pisze ani w tonie oskarżyciela, ani w tonie adwokata narodu niemieckiego. Z dużą skrupulatnością rekonstruuje środowiska oporu – krąg wojskowy, konserwatywnych urzędników, krąg kościelny, „Białą Różę” – ale równie wyraźnie pokazuje ich ograniczenia: spóźnioną reakcję, klasowe uprzedzenia, iluzje co do „przywrócenia porządku” po usunięciu Hitlera. Tytułowa „honorowa porażka” jest tu diagnozą: moralne przebudzenie przychodzi, ale za późno, w za wąskim gronie i bez realnych narzędzi politycznych. Jednocześnie dzięki sięgnięciu po relacje świadków Gill unika abstrakcji – za każdym planem zamachu stoi ktoś z bardzo konkretną biografią, często niejednoznaczną.
W polskim kontekście książka ma dodatkową wartość: porządkuje temat, który przez dziesięciolecia bywał spychany w kąt między mitem „Niemcy – monolit poparcia dla Hitlera” a naiwnym rozgrzeszaniem wszystkiego, co nazwało się „opozycją”. Gill do żadnego z tych obozów nie należy. Pokazuje, że istniał w Niemczech realny, choć niewielki i spóźniony sprzeciw; że bywał heroiczny, ale i interesowny; że potrafił myśleć o zamachu stanu, a zarazem nie miał odwagi wyobrazić sobie prawdziwego zerwania z narodowym szowinizmem. To rzetelna, dobrze napisana synteza, która nie tyle podważa, ile subtelnie koryguje nasze przyzwyczajone do czarno‑białych uproszczeń spojrzenie na niemiecki opór wobec Hitlera.
Polecamy
