Szpieg, który nie istniał: Życie Maty Hari
Autor: Julia Keay
Wydawnictwo: Alfa, 1994
Okładka: miękka
Stan: dobry
Uwagi: brak
O książce
Julia Keay podchodzi do Maty Hari jak do eksponatu, który ktoś przez lata źle podpisał w muzeum: niby każdy wie, „kim była”, a jednak wszystko wymaga ponownego opisania. Ta biografia nie jest więc kolejną wariacją na temat „najsłynniejszej szpiegini świata”, lecz raczej śledztwem w sprawie zbiorowej halucynacji. Keay cierpliwie rozpruwa mit – od prowincjonalnego dzieciństwa Margarethe Zelle, przez kolonialne doświadczenie w Holenderskich Indiach Wschodnich, po paryskie salony – i pokazuje, jak zwykłe ludzkie niepowodzenia, frustracje i iluzje zostały przerobione na gotowy scenariusz propagandowego widowiska. Mata Hari przestaje tu być femme fatale, a zaczyna przypominać smutną ofiarę własnego talentu do autokreacji.
Autorka ma temperament prokuratora w obronie, jeśli wolno tak powiedzieć. Interesują ją nie egzotyczne stroje i „sakralna erotyka” występów, lecz rachunki, korespondencja, dokumenty służb, czyli cała papierologia, na której oparła się legenda o „najgroźniejszej agentce”. Keay z uporem pokazuje, jak chwiejne są dowody, na których francuska armia oparła wyrok śmierci, i jak bardzo Mata Hari była dla władz wygodnym symbolem – kobietą obcą, głośną, zbyt niezależną, by budzić współczucie. W tle mamy więc nie tyle szpiegowską intrygę, ile mechanikę kozła ofiarnego: w czasie, gdy front krwawił, ktoś musiał zapłacić za niepowodzenia, a tancerka o wątpliwej reputacji nadawała się idealnie.
Na tle innych książek o Macie Hari praca Keay jest wyraźnie „odczarowująca”: gdzie inni podkręcają legendę, ona ją skrupulatnie wygasza. Styl jest rzeczowy, chwilami chłodno analityczny, ale nie pozbawiony ironii wobec łatwości, z jaką opinia publiczna kupiła tę osobliwą mieszaninę pornografii i patriotyzmu, jaką była jej sprawa. To lektura bardziej dla tych, których ciekawi, jak produkuje się mity polityczne i medialne, niż dla amatorów barwnych romansów na tle wielkiej wojny. Po zamknięciu książki Mata Hari nie wydaje się już „najsłynniejszą szpieginią świata”, lecz raczej jedną z najbardziej spektakularnie sfałszowanych postaci XX wieku.
Polecamy
