Noc Nad Omylną
Autor: Stanisław Strumph Wojtkiewicz
Wydawnictwo: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1967
Okładka: miękka z obwolutą
Stan: dobry/dobry plus
Uwagi: brak
O książce
„Noc nad Omylną” jest jedną z tych powieści, które powstały z ducha lat 60., ale nie mieszczą się wygodnie w półce z „literaturą socrealistycznie poprawną”. Strumph‑Wojtkiewicz, doświadczony już wtedy prozaik i tłumacz rosyjskich klasyków, wybiera rok 1945 – czas, który oficjalna narracja lubiła zamykać w słowie „wyzwolenie”, a który w polskiej pamięci funkcjonuje raczej jako osobliwa mieszanina ulgi, chaosu i moralnego półmroku. Major Bylina, prowadzony z Lubelszczyzny nad Odrę, jest tu nie tyle „bohaterem frontowym”, ile figurą człowieka wciągniętego w ogromny, bezosobowy mechanizm historii. Tytułowa Omyłna brzmi jak nazwa rzeki, którą łatwo byłoby znaleźć na mapie, ale równie dobrze można ją czytać jako aluzję do „omylności” ludzkich sądów w czasie, gdy wszystko rozpada się szybciej niż poglądy.
Autor ma świadomość, że rok 1945 był w polskiej historii nie tylko końcem wojny, lecz także początkiem nowej formy zniewolenia, dlatego jego opowieść ma w sobie coś z długiej, niepewnej nocy: czytelnik porusza się razem z bohaterem po obrzeżach wielkich wydarzeń, widząc raczej ich cienie niż oficjalne dekoracje. Dziś książka ta jest właściwie zapomniana, ale dla kogoś zainteresowanego literackim obrazem „tamtego” 1945 roku – nie pomnikowego, lecz ludzkiego, pełnego półtonów i domysłów – stanowi ciekawy, dyskretnie niepokorny kontrapunkt wobec lepiej znanych narracji.