Saints of the Atlas
Autor: Ernest Gellner
Wydawnictwo: Weidenfeld and Nicolson, 1969
Okładka: twarda z obwolutą
Stan: dobry
Uwagi: wydanie w języku angielskim
O książce
„Saints of the Atlas” to jedna z ważniejszych pozycji w dorobku Ernesta Gellnera, wybitnego antropologa i filozofa społecznego. Książka, wydana w 1969 roku, opisuje sufickie bractwa i świętych wśród berberyjskich pastorów w marokańskim Atlasie. Gellner analizuje, jak wspólnoty segmentarne, pozbawione centralnej władzy, utrzymują porządek poprzez instytucję świętych, którzy pełnią funkcję mediatorów w konfliktach i tworzą religijne „republiki”. Ta koncepcja była rewolucyjna – autor pokazał, że islam nie jest jednolity, a jego lokalne odmiany powstają z potrzeb społecznych.
Książka jest klasyką antropologii społeczeństw bezpaństwowych. Gellner bada relacje między koczowniczymi klanami a górami jako przestrzenią rytuału, wplatając w analizę anegdoty z własnych badań terenowych. Wykorzystuje teorię segmentaryzmu, porównując struktury berberyjskie z innymi społeczeństwami plemiennymi. Jego styl jest klarowny, ironiczny i polemiczny – potrafi odwołać się do Levi-Straussa, by po chwili podważyć jego strukturalizm. W recenzjach podkreślano, że autor nie unika kontrowersji: oskarża zachodnich orientalizatorów o powierzchowność, a marokańskie elity o manipulację religią.
Recepcja „Saints of the Atlas” była początkowo entuzjastyczna, choć niektórzy zarzucali Gellnerowi brak szczegółowej etnografii i zbyt ogólne wnioski. Mimo to książka stała się ważnym punktem odniesienia w badaniach islamu ludowego i segmentaryzmu. Dla czytelnika polskiego może być nowym doświadczeniem, bo literatura antropologiczna w tym obszarze bywa rzadko tłumaczona.