Lukacs
Autor: Bogusław Jasiński
Wydawnictwo: Wiedza Powszechna, 1985
Okładka: miękka z obwolutą
Stan: dobry
Uwagi: brak
O książce
Monografia Bogusława Jasińskiego o Györgyu Lukácsie ukazała się w serii „Myśli i Ludzie”, a więc w cyklu, który miał ambicję ucywilizować rozmowę o wielkich filozofach dla szerokiej, ale wymagającej publiczności. Jasiński korzysta z tego formatu bardzo świadomie: nie pisze ani podręcznika marksizmu, ani hagiografii rewolucyjnego teoretyka, lecz rzecz o drodze intelektualnej człowieka, który przeszedł od neokantyzmu i filozofii życia do marksizmu, od młodzieńczych, „romantycznych” rozpoznań kultury do surowych, systemowych analiz kapitalizmu i form artystycznych.
Autor prowadzi czytelnika przez najważniejsze etapy biografii Lukácsa, konsekwentnie wiążąc wydarzenia życiowe z kolejnymi przełomami teoretycznymi. W tle pojawiają się Budapeszt przełomu wieków, środowiska modernistów, doświadczenie komunizmu węgierskiego, moskiewskie lata trzydzieste, wreszcie powojenny Lukács jako figura niewygodna zarówno dla ortodoksji partyjnej, jak i dla opozycji intelektualnej. To jednak nie klasyczne „życie i czasy”, lecz raczej rekonstrukcja punktów, w których biografia wymuszała korekty w myśleniu, prowokowała rewizje i autocenzurę, pozwalała też na zaskakujące powroty do młodzieńczych intuicji.
Najważniejszy ciężar książki spoczywa na omówieniu idei: Jasiński systematyzuje rozproszone często lektury Lukácsa – od „Historii i świadomości klasowej” po późne pisma estetyczne – pokazując, jak rodziła się słynna teoria urzeczowienia i dlaczego pojęcie świadomości klasowej stało się dla węgierskiego filozofa narzędziem diagnozy całej nowoczesności, a nie wyłącznie kategorią politologiczną. Sporo miejsca zajmuje również analiza związku między filozofią a teorią literatury: koncepcja powieści jako formy, w której jednostka zderza się z rozproszonym, nieprzejrzystym światem społecznym, pokazana jest tu jako logiczne przedłużenie jego analizy kapitalizmu i fetyszyzmu towarowego. Jasiński pisze klarownie, z dbałością o precyzję terminologiczną, ale nie gubi przy tym napięć i paradoksów tej myśli – jej wewnętrznych sporów, wahań, a także politycznych uwikłań, które po 1956 roku tak silnie naznaczyły recepcję Lukácsa w Europie Środkowej. To udane połączenie eseistycznej swobody z rzetelnym kompendium, przydatne zarówno jako pierwsze spotkanie z Lukácsem, jak i jako przypomnienie, skąd wzięły się pojęcia tak chętnie przywoływane w humanistyce końca XX wieku.
Polecamy
