Zmierzch i upadek
Autor: Evelyn Waugh
Wydawnictwo: MUZA, 1994
Okładka: twarda z obwolutą
Stan: dobry/dobry plus
Uwagi: brak
O książce
Evelyn Waugh w swoim debiucie Zmierzch i upadek nie tyle pisze powieść, co przeprowadza wiwisekcję brytyjskiego społeczeństwa lat 20. XX wieku — z chirurgiczną ironią, bez znieczulenia. Paul Pennyfeather, bohater o twarzy bez wyrazu i losie bez litości, zostaje wyrzucony z Oksfordu za cudze wybryki, co uruchamia serię wydarzeń tak absurdalnych, że trudno uwierzyć, iż nie są wymyślone przez Monty Pythona. Waugh nie interesuje się psychologią postaci — interesuje go mechanika społeczna, która z jednostki robi pionka, z instytucji farsę, a z moralności dekorację. Szkoła w Llanabba, z jej groteskowymi nauczycielami i uczniami, to nie tylko parodia edukacji — to miniatura całego systemu, w którym kompetencje są przeszkodą, a reputacja walutą.
Styl Waugha jest precyzyjny, ale nie chłodny — jego ironia ma temperaturę, jego groteska pulsuje. Dialogi są błyskotliwe, rytmiczne, pełne podskórnego sarkazmu, który nie pozwala czytelnikowi poczuć się komfortowo. Margot Beste-Chetwynde, wdowa z klasą i majątkiem, nie jest femme fatale — jest figurą społecznego awansu, który odbywa się przez skandal, nie przez zasługi. Waugh nie moralizuje, nie poucza — on pokazuje, jak wygląda świat, gdy wartości zostają zastąpione przez pozory. Architektura modernistyczna, polityka, sztuka — wszystko to w jego ujęciu jest pustą formą, która nie ukrywa treści, lecz jej brak.
Zmierzch i upadek to nie tylko satyra — to dokument epoki, która nie potrafiła poradzić sobie z własnym upadkiem. Waugh, choć młody i jeszcze nie do końca ukształtowany jako pisarz, już tutaj pokazuje, że potrafi widzieć więcej niż inni. Jego Anglia to kraj, który przestał wierzyć w cokolwiek, ale nadal udaje, że wierzy w wszystko. Dlatego ta książka nie starzeje się — bo dekadencja, którą opisuje, nie jest historyczna. Jest uniwersalna.
