I, Krupskaya. My Life with Lenin
Autor: Jane Barnes Casey
Wydawnictwo: Houghton Mifflin Company Boston 1974
Okładka: twarda z obwolutą
Stan: dobry
Uwagi: otarcia obwoluty.
O książce
Powieść Jane Barnes Casey wpisuje się w nurt biografii wyobrażonej, który zamiast rekonstruować fakty, próbuje odtworzyć sposób myślenia bohatera. Nadieżda Krupska staje się tu narratorką własnego życia – nie ikoną z podręczników, lecz osobą uwikłaną w historię, która dzieje się szybciej, niż można ją zrozumieć. Perspektywa pierwszoosobowa robi robotę: wielkie wydarzenia – rewolucja, emigracja, konspiracja – tracą monumentalność i schodzą do poziomu codzienności, gdzie polityka oznacza przede wszystkim brak pieniędzy, zmęczenie i nieustanne poczucie tymczasowości. Lenin nie jest tu pomnikiem, tylko człowiekiem funkcjonującym w relacji, zależnym od otoczenia, a jednocześnie podporządkowującym wszystko jednej idei.
Najciekawiej wypada napięcie między prywatnym a publicznym. Krupska u Casey nie znika w cieniu, ale też nie zostaje wyniesiona na piedestał – jej pozycja jest nieustannie negocjowana. Relacja z Leninem ma charakter partnerski w sensie intelektualnym, a jednocześnie obciążona jest oczywistą asymetrią: on jest centrum ruchu, ona jego zapleczem, organizacją, pamięcią. Wątek Inessy Armand nie służy taniemu dramatyzowaniu, raczej pokazuje, jak bardzo życie osobiste podporządkowane było logice rewolucji. Uczucia, lojalności, nawet zazdrość – wszystko podlega przeliczeniu na użyteczność wobec sprawy. Casey dobrze wychwytuje ten chłód, który nie wynika z braku emocji, tylko z ich systematycznego spychana na dalszy plan.
Książka powstała w momencie, gdy Zachód próbował zrozumieć radziecką historię poza oficjalną narracją, i to widać w sposobie prowadzenia opowieści. Nie ma tu prostych ocen ani publicystycznych tez – zamiast tego dostajemy próbę wejścia w świadomość osoby, która uczestniczyła w wydarzeniach formujących XX wiek, ale nie była ich twarzą. To podejście bywa ryzykowne, bo łatwo popaść w psychologizowanie bez pokrycia, jednak Casey utrzymuje równowagę między literacką swobodą a realiami epoki. Efekt jest taki, że historia przestaje być zbiorem dat i decyzji, a zaczyna przypominać ciąg wyborów podejmowanych w warunkach, gdzie żadna opcja nie jest do końca dobra.
Polecamy
