Gilgamesz. Epos starożytnego Dwurzecza
Wydawnictwo: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1980
Okładka: twarda
Stan: dobry plus
Uwagi: brak
O książce
W wydaniu Gilgamesza przygotowanym przez Roberta Stillera najbardziej uderza nie sam epos – ten jest przecież „klasykiem klasyków” – lecz sposób, w jaki polski tłumacz postanowił się z nim obejść. Stiller nie zachowuje się jak skromny pośrednik między klinowym oryginałem a współczesnym czytelnikiem, lecz jak inscenizator: rekonstruuje, uzupełnia luki, zaznacza, gdzie tekst jest domysłem, a gdzie twardym odciskiem glinianej tabliczki. Zamiast linearnie „przekładanego” zabytku dostajemy utwór, który ma świadomość własnej fragmentaryczności – i tę kruchość materiału włącza w poetykę. Gilgamesz w tej wersji nie jest więc monolitem, lecz czymś w rodzaju archeologicznej partytury: miejscami pełnej, miejscami szmerem dopowiadanego sensu.
Na tle innych polskich przekładów (czy retellingów) Gilgamesza Stiller wyróżnia się przede wszystkim ambicją literacką i filologiczną naraz. Język bywa chropawy, chwilami zaskakująco współczesny, a chwilami archaizowany, jakby tłumacz sprawdzał, jak daleko da się rozciągnąć polszczyznę, by pomieściła zarówno mit założycielski, jak i brud codzienności starożytnego miasta-państwa. Podróż króla Unug po „sekret nieśmiertelności” nie jest tu abstrakcyjną alegorią, tylko doświadczeniem fizycznym: czuje się pył, pot, zmęczenie, a zarazem pewien zimny chłód metafizyczny, który wchodzi do tekstu zwłaszcza w partiach o potopie i spotkaniu z Utnapisztimem. Stiller podsuwa wyczulonemu czytelnikowi całą sieć sygnałów: od parantel z Biblią, przez możliwe odczytania rytualne, aż po świadomą grę z tradycją europejskiego eposu, od Homera po modernistów.
