13 współczesnych opowiadań włoskich
Autor: Italo Calvino, Alberto Moravia, Pier Paolo Pasolini i inni
Wydawnictwo: Iskry, Warszawa, 1966
Okładka: miękka
Stan: dobry/dobry minus
Uwagi: naddarcia okładki
O książce
Antologia „13 współczesnych opowiadań włoskich” to typowy produkt ambitnej serii wydawniczej lat 60.: książka zaprojektowana nie po to, by kogokolwiek zachwycić jednym nazwiskiem, lecz by wprowadzić polskiego czytelnika w cały krajobraz literacki Włoch po wojnie. Mamy tu więc nie „przegląd gwiazd”, tylko próbkę różnych dykcji – od chłodnego, analitycznego Moravii, przez labiryntową wyobraźnię Calvina, po bardziej chropowate głosy prozy neorealistycznej i powojennej prowincji w wydaniu Fenoglia czy Dessìego. Obok pisarzy już dziś kanonicznych są nazwiska, które w polszczyźnie praktycznie nie istnieją; to ciekawy ślad ówczesnych wyborów krytycznych – tego, co w latach 60. w Polsce uznano za „Włochy nowoczesne”.
Co ważne, ta książka nie jest jedynie zbiorem „ładnych tekstów”, ale mapą napięć włoskiej literatury połowy XX wieku. Z jednej strony pulsuje jeszcze doświadczenie wojny, ruchu oporu, powojennego zubożenia – stąd obecność neorealistów, dla których codzienność jest polem walki o elementarną godność. Z drugiej, u Calvina czy Ortese rzeczywistość zaczyna się rozszczepiać: wchodzi umowność, parabola, fantasmagoryczny szczegół, jakby sama proza sprawdzała, ile fikcji potrafi udźwignąć realne doświadczenie. Moravia, Ginzburg czy Pasolini dokładają do tego aspekt społeczny i obyczajowy – klasowość, rodzinne zależności, erotykę i samotność; czytane razem, te teksty mówią o Włoszech równie dużo, co niejeden podręcznik historii, ale bez cienia dydaktyzmu.
Osobną przyjemnością jest tu warstwa przekładowa. Widać, że Iskry potraktowały tom poważnie: nad włoskim materiałem pracuje kilku znakomitych tłumaczy o wyrazistych stylach, a ich wrażliwość często decyduje o tonie utworu w polszczyźnie. Calvino brzmi inaczej niż Moravia nie tylko dlatego, że inaczej piszą, lecz także dlatego, że inna ręka przenosi ich na nasz język – raz idzie w stronę klarowności i ascetyzmu, kiedy indziej zostawia więcej osobliwości oryginału. „13 współczesnych opowiadań włoskich” jest dziś trochę książką‑artefaktem: dokumentem dawnego czytania Włoch, kompozycją ułożoną zgodnie z ówczesnym gustem krytycznym. Dla kogoś, kto lubi śledzić nie tylko literaturę, ale i historię jej recepcji, to tom co najmniej równie ciekawy, jak najgłośniejsze nazwiska na okładce.
Polecamy
