Dziecko Wojny
Autor: Sara Noviċ
Wydawnictwo: WAB, 2015
Okładka: twarda
Stan: dobry plus
Uwagi: brak
O książce
„Dziecko wojny” to powieść o takim rodzaju traumatycznego dzieciństwa, które potem niepostrzeżenie staje się całym światopoglądem dorosłego człowieka. Sara Noviċ konstruuje Anę Jurić nie jako „bohaterkę wojny”, lecz jako dziecko, które zbyt szybko przechodzi kurs przyspieszonej inicjacji w historię: Zagrzeb 1991 roku nie jest tu tłem, ale jakby kolejnym, milczącym bohaterem – miastem, które uczy swoich mieszkańców nowej gramatyki: alarm, blokada, ewakuacja, zniknięcie. Nović nie epatuje okrucieństwem; przeciwnie, najostrzejsze sceny często są zrelacjonowane tonem quasi-rzeczowym, jakby dziesięcioletnia narratorka odruchowo próbowała sprowadzić grozę do katalogu faktów, z którymi da się żyć.
W konstrukcji powieści wyraźnie czuć doświadczenie autorki wychowanej „pomiędzy” – między Bałkanami a Stanami Zjednoczonymi. Przeszłość i teraźniejszość Any układają się w dialog, który jest w gruncie rzeczy sporem o prawo do pamięci: dorosła bohaterka, zadomowiona w amerykańskim, wygładzonym języku opowieści o „konflikcie na Bałkanach”, konfrontuje to z poszatkowanymi, brutalnie konkretnymi wspomnieniami z dzieciństwa. Powrót do Chorwacji po latach nie jest więc sentymentalną podróżą, ale eksperymentem: na ile można w ogóle wrócić do kraju, który istnieje już tylko jako wspomnienie frontu, a nie jako aktualna mapa polityczna. Noviċ celnie uchwytuje też mimikrę traumatyzowanego emigranta – kogoś, kto w nowym kraju nauczył się poprawnej wymowy, ale nie znajduje słów na to, co najważniejsze.
Na tle licznych powieści o wojnie w byłej Jugosławii „Dziecko wojny” wyróżnia się konsekwentnym dziecięcym punktem widzenia, który nie zostaje potem zdementowany przez wszechwiedzącego narratora. To, co historycy rozprawiają w kategoriach „czystek etnicznych” i „rozpadu federacji”, tutaj przychodzi w postaci znikających sąsiadów, zmieniających się flag i zakazów przechodzenia pewnymi ulicami. Sam styl narracji zachowuje tę pozorną prostotę, w której każde zdanie jest jak mały, starannie wygładzony kamień – dopiero po chwili czytelnik czuje, jak ciężko leżą one w dłoni. Debiut Noviċ nie jest więc tylko „fikcją historyczną o wojnie”, ale próbą zapisania w literaturze stanu, w którym język dorosłych jest wobec doświadczenia dziecka nieadekwatny – i właśnie dlatego potrzebny jest głos takiej bohaterki jak Ana.
